Alles flex? De 6 types ZZP’ers

Nederland telt een miljoen zzp’ers. Alex van der Hulst schreef Uurtje factuurtjeeen boek over en voor zzp’ers, en stuitte tijdens zijn research op zes types.

Als freelance journalist Alex van der Hulst op een feestje over zijn zzp-bestaan vertelt, krijgt hij geheid twee reacties: ,,Kun je daar van rondkomen?”, en: ,,Dat klinkt leuk, dat zou ik ook wel willen.”

Zijn antwoord op de eerste vraag is: ,,Ja, als je hard werkt.’’ En als zijn gesprekspartners het écht zelf willen, vraagt hij altijd: ,,Weet je dat zeker?’’ Het is leuk, zo’n vrij bestaan waarin je zelf je vakanties kunt bepalen, met je pyjama aan kunt werken en ook overdag kunt sporten. Maar zzp’er zijn betekent ook onzekerheid over je salaris en je toekomst. Wie lanterfant verdient niks, vakanties zijn nooit doorbetaald, je moet je administratie bijhouden én genoeg zelfdiscipline hebben. En een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Die is voor de gemiddelde zzp’er onbetaalbaar. Dat je het even weet.

De wereld van de zzp’er (zelfstandige zonder personeel) intrigeert. Immers, ze zijn zelfstandig, dus het meeste gebeurt achter de voordeur en niet in een kantoortuin. Zelfstandigen zonder personeel hebben veel voordelen, maar klagen vaak, zegt Van der Hulst. Voor zijn boek Uurtje Factuurtje interviewde hij verschillende zzp’ers. Hij wilde ‘de zzp’er’ een gezicht geven en daarnaast de beginnende zelfstandige tips geven.

Van der Hulst was benieuwd naar hoe andere zelfstandigen het rooien. Hebben ze allemaal zo’n flexibel bestaan als mensen denken? Doen ze elke dag een middagdutje? Vereenzamen ze? En wat voor types zijn er?

Wat hem opviel: als het woord arbeidsongeschiktheidsverzekering valt, stoppen veel zzp’ers hun vingers in hun oren en beginnen hard te zingen. Ze maken eerder gebruik van een broodfonds (een gezamenlijk ziekenfonds bijeengebracht door een groep zelfstandigen), of nemen de gok en zijn onverzekerd. Het pensioen is ook zo’n gezamenlijk hoofdpijndossier.

De zzp’er spaart liever – bijna niemand durft geld aan een pensioenfonds toe te vertrouwen. ,,Misschien moet ik een parkeerplek in Amsterdam kopen om te verhuren”, zegt één van de geïnterviewden over zijn oudedagsvoorziening. ,,Dat is een goede investering en het kost weinig onderhoud.”

Uurtje Factuurtje is ook een oproep om wat minder te klagen. Als zzp’er heb je tal van voordelen, ga dan ook niet mopperen als je een stomme opdrachtgever hebt, vindt Van der Hulst. Wie klaagt over de nadelen van het zelfstandigenbestaan moet maar denken aan automaatkoffie, vervelende bedrijfsuitjes of cursussen met feedbackpolonaise en het uitzoeken welke kleur werknemer je bent. Zijn advies: kijk liever wat voor type zzp’er je bent. Niemand is in hokjes te plaatsen. Maar typetjes? Die maakte hij graag.

 

De cafeïnewerker

,,Bij gebrek aan werkruimte zijn er zelfstandigen die de hele dag in een koffietentje zitten. Dat vindt de baas van het koffietentje wel best, zolang er naast kraanwater ook koffie wordt besteld. Dus ligt de cafeïne-overdosis op de loer. Tijdens zo’n rush wordt de zelfstandige een tikje te energiek en bedenkt hij overmoedig de meest wilde projecten – die nooit worden uitgevoerd zodra blijkt hoeveel werk er daadwerkelijk moet worden verzet. Vóór die tijd is er wel al een naam bedacht en een webdomein geregistreerd: niet zelden heeft deze zelfstandige zes ongebruikte domeinnamen in bezit.”

 

De chaoot

,,Als iemand altijd bonnetjes kwijt is, is het wel de chaotische zzp’er. Elk kwartaal moet hij er, net als alle zelfstandigen, aan geloven: belastingaangifte doen. De boekhouder wil weten welke kosten er zijn gemaakt, dus zoekt de chaoot vloekend naar die ene bon tussen de twintig supermarktbonnen die gewoon weg hadden gekund. Er zijn zelfstandigen bij die ongeopende post en schoenendozen vol bonnetjes op het bureau van de boekhouder smijten. Ook al kost ze dat een fortuin. En altijd weer nemen deze chaoten zich na hun laatste aangifte voor om het dit keer écht goed bij te houden. Een voornemen dat na een week een stille dood sterft.”

 

Het Garfieldtype

,,Zo tegen twaalven, als gewone kantoorslaven de lunchpauze inzetten, gaat de Garfield-zzp’er even lekker languit. Het dutje is één van zijn grootste verworvenheden als zelfstandige. Even, net als Garfield de kater, de ogen dicht en daarna fris weer verder. Iedere doorgewinterde zelfstandige weet dat een uurtje onbereikbaarheid geen enkel probleem oplevert. Gevulde keukenkastjes in huis vormen een groter gevaar. De verleiding om alle koekjes en chips op te eten is elke dag weer groot. Het duurt vast niet lang of er verschijnt een onderzoek met als conclusie: thuiswerken maakt dik. Precies, net als Garfield.”

 

De socialemediaverslaafde

,,Wat ze precies doen en hoe ze hun geld verdienen blijft vaag, maar alomtegenwoordig zijn ze wel. De socialemediaverslaafden onder de zelfstandigen zitten de hele dag op een of ander medium. Met elke discussie bemoeien ze zich, met elke trend doen ze mee en ze gooien al hun kanalen vol met foto’s van wat ze doen, wat ze eten en met wie ze zijn. Zo’n bestaan zonder betaald werk kun je doorgaans alleen volhouden met een flinke toelage of erfenis.”

 

De zelfstandige met kinderen

,,Handig, zelfstandige zijn en zo dagelijks de kinderen van school kunnen halen. Het is alleen wél de vraag of je nog iets gedaan krijgt. Even bellen met de klant, terwijl je het springtouw staat te draaien of in de kasteeltent een ridder speelt, is ook niet makkelijk. Verbloem het niet, de klant hoort het echt wel als op de achtergrond een kind wordt gesmoord. Dus kom er gewoon voor uit, of laat je kroost de telefoon opnemen: van zzp’er naar ‘baas van het familiebedrijf zonder betaald personeel’.”

 

De zeurkous

,,Plaats ergens een barricade en de zeurkous zonder personeel klautert erop. Hij vindt altijd wel een aanleiding om te klagen over hoe oneerlijk het leven als zelfstandige is. Recent wilden de zeurkousen actievoeren tegen opdrachtgevers die eerst een proefopdracht wilden geven, voordat ze werk afnamen. Ze verzonnen de hashtag #tegendebakker. De gedachte erachter: je betaalt een bakker toch ook niet pas voor het tweede brood als het eerste goed beviel? Twitter werd volgegooid met voorbeelden door zelfstandigen die blijkbaar even niks te doen hadden. Maar hé, een zzp’er vraag je ook niet om midden in de nacht een homp deeg te kneden en daar goedkoop brood van te bakken. Dus wat is dat eigenlijk voor gekke vergelijking?”