Bezint eer ge begeert – Liefde op de werkvloer

Het is vandaag Valentijnsdag, de kans is groot dat juist vandaag iemand op het werk zijn liefde voor een collega openbaart. Als dat gebeurt, wat zijn dan onze rechten en plichten?

Het was meteen raak. In 2012 kwam Nienke van Zadelhoff (36) te werken bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid op het Mediapark en die man aan het bureau tegenover haar, Menno, vond ze meteen interessant. ,,Als ik over mijn beeldscherm keek, zag ik hem zitten. Dat was al snel een heel leuk uitzicht.”

Menno was haar leidinggevende en de interesse bleek wederzijds te zijn. ,,Hij wilde alles weten over mijn wereldreis die ik net had gemaakt en toen flapte ik eruit: maar dan gaan we wel ergens wat drinken, dan kan ik alles vertellen. Had ik opeens een afspraakje met mijn leidinggevende! Toen we elkaar na nog wat dates en een eerste kus nog steeds leuk bleken te vinden was het wel: wat nu?’’

Zo’n 4 procent van alle werknemers in Nederland moet ooit zo’n moment hebben gehad. Het CBS berekende namelijk in 2014 dat er 148.000 stellen van werknemers bestaan; 4 procent dus. In de agrarische sector en de financiële dienstverlening waren de percentages overigens het hoogst: meer dan 6 procent.

In veel bedrijven lopen dus stelletjes rond op de werkvloer – geheime escapades en vluchtige affaires nog niet mee-gerekend. Maar als je zo’n stelletje in kwestie bent: hoe ga je daar dan mee om? Houd je het onder de pet of stuur je meteen een centrale mail rond dat jij en manager X of secretaresse Y het bed delen?

,,In principe heb je geen meldingsplicht. Je relatie valt onder je recht op privacy; dat is vastgelegd in de grondwet”, zegt advocaat Diana Simons van Hengeveld Advocaten in Amsterdam. Ze is gespecialiseerd in arbeidsrecht en behandelde in de afgelopen jaren drie zaken die te maken hadden met ontslag na een uitgekomen relatie op de werkvloer. ,,Een relatie gaat in principe niemand wat aan; het zit in de privésfeer. Het wordt anders als het gaat om een relatie tussen een leidinggevende en een ondergeschikte. Dat kun je maar beter zeggen. De werkgever zal dan bepalen of de relatie schadelijk is voor het werk of niet en kan daarna overgaan tot een overplaatsing naar een andere afdeling of in een uiterst geval ontslag.”

Een ontslag komt maar zelden voor, behalve als het om een ‘onacceptabele’ relatie gaat. Denk aan twee advocaten van verschillende concurrerende kantoren die elkaar bedrijfsgevoelige informatie doorspelen. Of een leraar die een relatie aangaat met een leerling.

Dat het tot een rechterlijke uitspraak komt, is uitzonderlijk. Advocate Simons spreekt over minder dan tien zaken in de afgelopen paar jaar. Bovendien is het ontslagrecht in 2016 zo aangepast, dat het lastiger is voor werkgevers om werknemers op dat soort gronden te ontslaan. ,,In de praktijk zie je dat werknemers en hun baas er meestal onderling wel uitkomen,” zegt Simons. ,,Als je op een gegeven moment in dezelfde auto naar het werk komt, zullen de verliefde collega’s het vaak toch aan de rest vertellen.”

OVERPLAATSEN
Wat de consequenties daarvan zijn, hangt af van het soort bedrijf. ,,Bij een christelijke organisatie zal een, al dan niet buitenechtelijke, relatie misschien eerder leiden tot ontslag. Maar het ligt er ook aan hoe groot een onderneming is: in een groot bedrijf is er vaak een mogelijkheid iemand over te plaatsen naar een andere afdeling. Maar als het de werkzaamheden niet in de weg staat, is er in veruit de meeste gevallen geen man overboord en wordt het intern opgelost.”

Nienke van Zadelhoff moest er na een paar maanden ook aan geloven: de relatie moest worden opgebiecht aan de leidinggevende. ,,Menno maakte zich wel zorgen. Hij opereert altijd zorgvuldig in een bedrijf, had net daarvoor nog een extra opleiding gedaan om een stap te kunnen zetten in zijn loopbaan. Hij wist niet wat deze relatie zou betekenen voor zijn carrière. Ik werd er ondertussen ook onzeker van. Straks raakte een van ons misschien zijn baan kwijt.”

Uiteindelijk ging Menno het gesprek aan met de unitmanager. ,,Maar het bleek verder geen issue te zijn; het heeft niks veranderd aan onze werkzaamheden. Menno bleef mijn leidinggevende, maar ging vanaf dat moment niet meer over mijn beoordeling en functioneren. Het heeft ook nooit gezorgd voor opgetrokken wenkbrauwen bij collega’s. Menno en ik hadden de afspraak: op het werk behandelen we elkaar als collega’s en dat is eigenlijk altijd zo gebleven ”

PROTOCOL
In de situatie van Van Zadelhoff besloot de werkgever ter plekke de consequenties op te stellen. In grote bedrijven geldt echter vaak een protocol, waarin gedragscodes staan opgesteld voor als je een relatie krijgt op de werkvloer. Zo vermeldt Philadelphia – een landelijke zorginstelling voor mensen met een verstandelijke beperking met zo’n zeshonderd locaties – in haar protocol: ‘Bij een relatie tussen medewerkers onderling is het belangrijk om deze relatie bespreekbaar te maken. Wanneer de uitvoering van het werk of de werksfeer door deze relatie wordt geschaad, wordt gezocht naar een passende oplossing.’

De toon zal wat feller zijn bij een bedrijf waar ook concurrentie- of commerciële belangen meewegen. Met ook vermelding van zaken die kunnen leiden tot ontslag. ,,Dan ben je er geweest,” zegt advocaat Simons nuchter. ,,Als het in de voorwaarden staat, heb je weinig kans die zaak te winnen. Dan is het dus tijd om te vertrekken.”

Ondertussen is de situatie bij Van Zadelhoff veranderd: begin dit jaar kreeg Menno een nieuwe baan. Dat heeft ook weer voordelen. ,,Je hebt weer eens andere gesprekken ’s avonds aan de keukentafel. Ieder heeft nu zijn verhaal.”