Bouw zoekt antwoord op grote uitdagingen

Ambitie .nl
11 juni 2019

Het gaat lekker in de bouw, toch? Volop vraag, busjes van bouwbedrijven zie je in bijna elke straat. Het gaat ook best lekker, maar toch stapelen de uitdagingen zich op. Deze tijden vragen om creativiteit en flexibiliteit en dan gloort een mooie toekomst.

Twee hoofdoorzaken zijn aan te wijzen voor de groeiende problemen in de bouw. Het eerste is de productie van materiaal. Die kan de vraag al een hele tijd niet meer aan. Aannemers zouden best meer willen bouwen, maar kunnen dat simpelweg niet omdat er geen bouwstoffen genoeg zijn.

,,Een jaar of vijf geleden moest je op stenen een week of twee wachten. De laatste tijd is dat opgelopen tot drie, vier maanden’’, zegt Rense de Boer, eigenaar van Bouwprojecten De Boer in Drachten. ,,Dat is de nieuwe realiteit, ik zie niet dat het probleem de komende zeven jaar wordt opgelost.’’ Rolf Vuurboom merkt hetzelfde. Hij is eigenaar van bouwmaatschappij Vuurboom in Valthermond. ,,Dat hoor ik van alle kanten ja. Het tekort heeft als gevolg dat de prijzen stijgen. De fabriekslijnen die tijdens de crisis zijn stilgezet, komen er niet zomaar meer bij. Dat is voor veel producenten een te hoog risico. De bouwers zitten een beetje in de klem tussen de hoge materiaalkosten aan de ene kant en de vraag van de opdrachtgevers aan de andere kant.’’ De factor tijd is daarbij belangrijk. Vuurboom: ,,Je ziet dat opdrachtgevers al ver van tevoren hun budget vaststellen. Als de kosten van het werk vanwege het duurdere materiaal dan hoger uitvallen, dan ontstaat er een probleempje. Er moet opnieuw worden onderhandeld, het project ligt stil. De inkoop van materiaal gaat welhaast op dagprijzen. Dat maakt het erg lastig om een goede calculatie te maken, zeker als er tussen de aanbesteding en het begin van het werk veel tijd zit.’’ 

EXTRA RISICO
Dat is voor de aannemers een extra risico. Het is lastiger om projecten gefinancierd te krijgen omdat de bouwers langer op hun geld moeten wachten. De Boer: ,,Je ziet dat bouwbedrijven nu om die reden failliet gaan, of omdat de kosten voor het materiaal tussentijds zo hoog zijn geworden, dat ze onder kostprijs een project afmaken. Ik zeg wel eens: het is nog steeds crisis, maar dan een omgekeerde.’’

De uitgangspositie van bouwers is nu wel heel anders. Toen was er gewoon amper werk. Nu is er vraag in overvloed. Vuurboom: ,,Dat maakt dat bouwbedrijven zelf kunnen kiezen welke projecten ze wel en niet aanpakken. En dat moeten ze ook wel doen, de kans dat je te  laag inschrijft is groter met de snel stijgende inkoopprijzen.’’ Wat doen we eraan? Nou, we kunnen de productie beter organiseren. Dat gebeurt ook. Vuurboom: ,,We hebben het in de sector al jaren over modulaire bouw. Je ziet dat nu van heel veel kanten snel komen. Het is de industrialisatie van het bouwproces, waarin ook de leveranciers van bouwstoffen een rol hebben. Je kunt straks gewoon online je casco bestellen. Scheelt tijd, geld en mensen. Dit is echt de toekomst.’’ Het tekort aan materiaal is de ene grote uitdaging. De andere is het personeel. Dat is al net zo schaars. Een kwart van de bedrijven geeft aan het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) aan dat de dalende omzetten er een rechtstreeks gevolg van zijn. Ook dat is een probleem dat omgekeerd is sinds de crisis de bouw zo keihard trof.

Dakpannen en gevelstenen te weinig
Het tekort aan materialen wordt steeds nijpender. Vooral isolatieplaten, gevelstenen, dakpannen, heipalen en prefab-onderdelen worden niet genoeg geproduceerd. Dat betekent dat de levertijd oploopt en het steeds lastiger is in te schatten hoe lang bouwprojecten duren. De planning wordt ook met de dag ingewikkelder.

EXTREMEN
Wie bemiddelt in personeel, heeft beide extremen gezien. Sipke Meindertsma uit Gieten is eigenaar van Bouwselect en Bouwpartners, met vestigingen in Groningen, Leeuwarden, Zwolle en Amsterdam. ,,Het is anders ja. We moeten heel hard ons best doen om genoeg mensen te vinden voor het werk in de bouw, maar vooral om de juiste krachten te vinden. Je merkt nu dat de aannemers selectiever worden. Niet alleen in welke projecten ze aannemen, maar ook in het personeel dat ze daarbij zoeken.’’ Functies als uitvoerder, werkvoorbereider, calculator zijn veel gevraagd. ,,En BIM-specialisten vooral. Dat staat voor Bouwwerkinformatiemodel, zogezegd een bouwtekening waarin aannemers, architecten en uitvoerders allemaal kunnen kijken. Er zijn veel te weinig mensen die daarmee kunnen omgaan.’’

Rense de Boer merkt ook dat vooral specialistische functies als constructeur schaars zijn geworden. ,,Vóór de crisis was het een goede tijd, waarin bureautjes ontstonden met mensen in dit soort functies die hun diensten aanboden. In de crisistijd zijn er daar heel veel van omgevallen. De constructeurs zijn naar een andere branche overgestapt en er zijn er niet genoeg teruggekomen naar de bouw.’’

Rolf Vuurboom hoort het aan alle kanten. ,,Het is al een hele tijd aan het knellen en het wordt steeds erger. Projecten gaan niet door omdat er te weinig personeel te vinden is. Dan heb je het vooral ook over technische jongens zoals gediplomeerde timmerlui. Ook voor dit probleem is het BIM-platform, en dus modulair bouwen, een oplossing. Omdat we gezamenlijk, eenvoudiger produceren, kan het met een laag mensen minder.’’ In de slechte tijd vonden heel wat mensen vanuit de bouw elders onderkomen. Voor een flink deel hebben ze hun oude metier weer opgepakt, maar genoeg is dat niet. Vuurboom: ,,We hebben enerzijds te maken met vergrijzing en anderzijds met een achterblijvende vergroening. Toen ik MTS deed, had ik 35 klasgenoten. Nu zijn dat er regelmatig niet meer dan tien. Dat schiet niet op.’’ ,,Daar komt nog bij’’, zegt Rense de Boer, ,,dat de huishoudens steeds kleiner worden. Meer mensen wonen alleen, meer ouderen blijven thuis wonen. Dat is een probleem dat met de huidige bouwsnelheid in Nederland nog lang niet opgelost is. Het duurt nog vele jaren voordat we genoeg woningen hebben gebouwd.’’

PLATFORMECONOMIE
Een uitstekend vooruitzicht voor de bouwsector, zou je zeggen. ,,Dat is ook wel zo’’, vindt Meindertsma. ,,Maar dan moeten we er wel voor zorgen dat er genoeg manschappen klaar staan. Deze sector verandert snel in een platformeconomie. Dat zie je aan het snel stijgende aantal zzp’ers in de bouw. Wij ontwikkelen daarom een platform voor het aanbieden van projecten en we passen onze dienstverlening aan. Wij regelen bijvoorbeeld de facturatie voor zzp’ers, zodat de opdrachtgevers niet allemaal verschillende factuurtjes ontvangen. We staan ook garant voor de uitbetaling ervan en zorgen voor de vrijwaring van aansprakelijkheid van de aannemers in het kader van de wet ketenaansprakelijkheid.’’

Opleiden is ook een sleutelwoord. Elk bouwbedrijf heeft wel leerlingen rondlopen waarvan gehoopt wordt dat ze goed genoeg zijn  en blijven hangen. Bouwend Nederland reist langs basisscholen om leerlingen te interesseren voor een baan in de sector. Meindertsma is betrokken bij Leerbouwen. ,,Daar brengen we vluchtelingen, starters, mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt de kneepjes van het vak bij. Als er schilders gevraagd worden, leren we ze schilderen, bij een volgend project juist timmeren. Juist dat heel specifieke scholen werkt. Vanwege de afwisseling en het feit dat ze niet heel diep in boeken hoeven te duiken.’’ Uitdagingen zat dus, het antwoord zit in de innovatie. BIM-platforms, creatieve manieren van opleiden, verandering van werkzaamheden. Vuurboom: ,,De bouw is en blijft een prachtig vak, dat onverminderd belangrijk blijft de komende jaren.’’ Rense de Boer beaamt dat. ,,Het is een kwestie van goed nadenken en de juiste keuzes maken. Wie dat doet, heeft een mooie toekomst.’’

 

Meer nieuws

Er zit een groot verschil in salaris tussen IT’ers die jobhoppen en IT’ers die bij dezelfde werkgever blijven. Dat blijkt uit...
Stop met sociale media, schrijft Cal Newport in zijn nieuwe boek Digitaal Minimalisme. Het verbetert niet alleen je privéleven, maar zeker...
Dagelijks staan vele bouwvakkers tijdens hun werkzaamheden bloot aan veel lawaai. Uit onderzoek blijkt dat één op de vijf bouwvakkers zelf...
,,Door de crisis van een aantal jaren geleden hebben veel mensen de bouwsector verlaten’’, vertelt Anne Dijkstra, docent bouwtechniek aan...
Loonwerker en timmerman, dat is de perfecte werkcombinatie voor Patrick Gaasendam (28) uit Kollum. ,,Timmeren leek me altijd wel leuk, dat...