Kanker de baas, maar je baan kwijt

AMSTERDAM Kankeroverlevers verliezen te vaak niet alleen hun gezondheid maar ook nog eens hun baan. Deze dubbele emotionele klap maakt de kans om aan de bak te raken nog kleiner.

,,Deze groep mensen kampt met dubbel verlies”, licht Han Anema toe. Anema is hoogleraar Verzekerings- en bedrijfsgeneeskunde aan universitair medisch centrum VUmc. ,,De impact moeten we niet onderschatten. Gezonde mensen die werkloos raken, ontwikkelen al meer lichamelijke of psychische klachten. Kankerpatiënten die hun werk verliezen krijgen dat nog eens bovenop de diagnose, hun behandeling en alle daarmee samenhangende concentratieproblemen, vermoeidheid en lichamelijke beperkingen. Ze moeten vaak twee keer rouwen. De weg terug naar werk wordt dan heel zwaar.”

Jaarlijks krijgen een kleine veertigduizend werknemers kanker. Ongeveer één op vier verliest zijn baan tijdens of na de medische behandelingen. De groep mensen die deze dubbele problematiek ervaart, zal de komende jaren alleen maar groeien, verwacht Anema. Dit komt onder andere doordat de pensioenleeftijd omhoog gaat, en doordat steeds meer mensen kanker overleven, maar daarna wel klachten houden. Bovendien heeft een groeiend aantal werknemers tijdelijke contracten.

,,De toename van flexwerk betekent dat meer mensen geen eigen werkgever meer hebben om bij te re-integreren. De vraag hoe je dan vanuit je uitkering aan het werk komt, wordt daarmee voor een steeds grotere groep mensen een belangrijke zorg”, licht Anema toe.

Het aantal kankeroverlevers zonder baan dat voor arbeidsongeschiktheid een WIA-uitkering aanvroeg nam tussen 2006 en 2013 met 90 procent toe. Vorig jaar kregen bijna 3.500 mensen met de diagnose kanker zo’n uitkering. Het onderzoek vond plaats in het kader van Anema’s bijzondere UWV-leerstoel Verzekeringsgeneeskunde en werd door de uitkeringsuitvoerder gefinancierd.

De onderzoekers volgden bijna tweehonderd patiënten die zonder baan ziek thuis zitten of een uitkering hebben wegens arbeidsongeschiktheid. Veel deelnemers hadden borstkanker. Andere aandoeningen waren onder meer darm- en maagkanker. De helft van de mensen had een tijdelijk contract en verloor dat werk door de ziekte. In de zoektocht naar een baan blijkt de concurrentie met gezonde sollicitanten groot volgens het onderzoek.

Anema: ,,Werkgevers verwachten bij een vacature dat je meteen volledig kunt beginnen. Dat is na een langdurige periode uit het arbeidsproces te zijn geweest door kankerbehandeling vaak niet mogelijk. Je re-integreert eigenlijk in die nieuwe baan. We weten uit onderzoek en de praktijk dat de weg terug naar werk met veel vallen en opstaan gaat. De werknemer moet leren omgaan met de beperkingen zoals bijvoorbeeld minder energie”, betoogt hoogleraar Anema.

Van een kansloze zaak voor de groep wil hij zeker niet spreken. ,,Ons onderzoek wijst uit dat geleidelijk opbouwen van uren en taken de kans op een betaalde baan tot wel zeven keer kan vergroten.”

Hij ziet veel werkgevers met goede intenties. Het probleem is de dagelijkse praktijk. Zo was werken op proef met behoud van uitkering in het onderzoek maar korte tijd mogelijk. Han Anema ziet wel heil in een langere periode met minder risico’s voor de werkgever. Ook zou uitgebreide coaching van de werknemer kunnen helpen.

,,Toch zal er altijd meer nodig zijn dan wettelijke regelingen”, verwacht Anema. ,,We moeten ook gewoon willen dat deze mensen weer mee kunnen doen. In dat licht is dit wellicht een veelzeggende anekdote. Een arts van het VUmc belde eens met een werkgever. Hij zei: ‘Het is voor de gezondheid van mijn patiënt heel belangrijk als u weer plek voor hem heeft na zijn behandeling’. Wanneer dat dan was, wilde de werkgever weten. ‘Over twee jaar,’ zei de dokter. ‘Dan gaan we dat doen’, was het antwoord.”