Robots pikken toch echt onze banen in!

De angst dat robots in de toekomst alle banen overnemen bestaat al heel erg lang. In het boek ‘Rise of the Robots: Technology and the Threat of a Jobless Future’ laat schrijver Martin Ford zien dat die angst gegrond is.

Techno-optimisten zeggen dat hoewel nieuwe technologieën inderdaad banen kosten, mensen altijd nieuwe beroepen uitvinden om de oude te vervangen. Schrijver Martin Ford is minder positief over die toekomst. Werknemers hoeven door nieuwe technologieën minder routinetaken te doen en dat is prettig. Maar het is niet duidelijk of zij er qua inkomen op vooruit gaan. Als de economische groei niet meer van consumenten komt, hebben we volgens Ford een probleem: robots consumeren niet.

Hogere productie met veel minder mensen
Een lange tijd hebben werknemers geprofiteerd van stijgende productiviteit met even snel stijgende inkomens. Het geld dat zij verdienden konden zij uitgeven aan producten en diensten, waardoor de economische groeimotor werd aangezwengeld. Deze gouden periode lijkt voorbij.

De Washington Post meldde op 2 januari 2010 dat er gedurende het eerste decennium van de 21ste eeuw in Amerika geen nieuwe banen zijn bijgekomen. En dat terwijl de Amerikaanse economie een miljoen banen per jaar moet creëren om de groeiende omvang van de beroepsbevolking bij te houden. Inkomensongelijkheid heeft ondertussen een niveau bereikt dat sinds de depressie van 1929 niet is voorgekomen.

Martin Ford is slechts een van de vele experts die ervan overtuigd is geraakt dat de versnelling in computertechnologie, de economie en arbeidsmarkt de komende decennia compleet gaat veranderen. De hoeveelheid uren die we moeten besteden om de productie van de benodigde goederen – maar zeker ook van diensten – op gang te houden zal drastisch afnemen. Tussen 1998 en 2015 is de waarde van door Amerikaanse bedrijven geproduceerde goederen en diensten met circa 3,5 triljoen dollar gestegen. Het aantal arbeidsuren was echter precies gelijk! 194 miljard uur. Nul groei in het aantal arbeidsuren in 15 jaar tijd.

Geen vluchtroute
Een belangrijke ontwikkeling is dat de term ‘routine’ niet langer alleen betrekking heeft op laaggeschoold werk. Met de technologische vooruitgang van dit moment en de enorme doorbraken die zich continu voordoen komt routine steeds dichterbij het hooggeschoolde kenniswerk dat voorheen buiten schot bleef. In feite is alles wat je aan een andere persoon kunt uitleggen op korte termijn ook prima door een algoritme te leren.

Wanneer kosten bespaard kunnen worden door slimme technologie in te zetten zullen bedrijven dat niet nalaten. Gevolg van deze trend: minder banen (en minder betaalde arbeidsuren), minder besteedbaar inkomen, lagere consumentenbestedingen, lagere omzetten, recessie en tot slot: depressie. Deze negatieve cyclus moeten we zien te vermijden.

Bewijs voor problematisch verlies van werk en inkomen
Oprukkende informatietechnologie is ons richting een omslagpunt aan het duwen waarop de hele economie minder arbeidsintensief wordt. Sommige sectoren, zoals de gezondheidssector en het onderwijs, zijn tot zover resistent gebleken voor de massale ontwrichting die momenteel in de retail, media en financiële sector plaatsvindt.

Dat technologie industrieën kan ontwrichten is bekend, maar Ford vraagt zich af of het ook het hele systeem zodanig kan ontwrichten dat fundamentele herstructurering noodzakelijk is. En kunnen we het ons permitteren niets te doen en af te wachten? De antwoord op deze vraag laat Ford in het midden.

Er zijn aanwijzingen dat deze herstructurering al plaatsvindt. Productiebedrijven in de VS halen bijvoorbeeld in hoog tempo uitbesteed werk terug naar Amerika (outsourcing is vaak de eerste fase van uiteindelijke automatisering). De impact hiervan op de Verenigde Staten waar productiewerk minder dan tien procent van het totaal bedraagt zal relatief klein zijn, maar voor China is dat een heel ander verhaal.

Tussen 1995 en 2002 is 15 procent van het productiewerk in China al verdwenen, oftewel 16 miljoen banen. Er is sterk bewijs dat dit gaat doorzetten. In 2012 kondigde Foxconn, de grootste producent van Apple-producten, aan om op termijn circa een miljoen robots te gaan inzetten in hun fabrieken.

In meer geavanceerde economieën zal het verlies van banen in de dienstensector het grootste zijn. Neem de fastfoodsector, een sector die traditioneel als veiligheidsnet heeft gediend voor mensen met weinig mogelijkheden. Momentum Machines Inc. heeft een machine ontwikkeld die 360 hamburgers per uur kan produceren (inclusief getoast broodje, uien, ketchup en augurk). Deze machine verdient zichzelf in slechts één jaar tijd terug.

De makers hebben zelf gesteld dat de machine bedoeld is om de werknemers te vervangen. En als je de McDonalds binnenloopt voor een snelle hap, kun je die inmiddels al bestellen op een groot scherm. Het aantal service-medewerkers neemt ook af.

Dividend voor de burger
Is een basisloon deel van de oplossing? Ford denkt van wel. Niet alleen kun je het morele argument aanvoeren dat iedereen recht heeft te profiteren van de toenemende welvaart, er is ook een economisch argument. De angst bij veel sceptici en tegenstanders van het basisloon is dat er een natie van luilakken zal ontstaan, maar Ford bepleit dat het behalve een veiligheidsnet juist een krachtige economische stimulans zal zijn.

Bij een basisloon voorkomen we het gevaar dat de consumentenmarkt op den duur volledig in zal storten. Sterker nog, een bloeiende consumentenmarkt kan ervoor zorgen dat het basisloon, in ieder geval deels, zichzelf financiert. Wel is het cruciaal de ‘incentives’ precies goed te ontwerpen. Wanneer heb je er recht op en wanneer niet? In hoeverre loont ondernemerschap nog? En wat voor fiscaal beleid moet de overheid implementeren?

Exponentiële technologie kan zowel een kans als bedreiging zijn voor de mensheid. Als we herkennen en erkennen wat de impact zal zijn op de ontwikkeling van banen en inkomens, dan is de kans op een positieve uitkomst het grootst.

Bron: Financieel Management