Van hoge eisen van de baas word je creatiever (en heb je meer lol in je werk)

foto: Corné Sparidaens

Werknemers hebben er lol in als er hoge eisen aan hen worden gesteld, ze zijn dan zelfs creatiever. Dat blijkt uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG).

Aan het eind van het gesprek legt Bernard Nijstad, hoogleraar hrm/gedrag in organisaties, uit hoe de hersenen functioneren. Toeval en controle voeren een onderling gevecht. ,,Zo werkt het ook in bedrijven. Toeval en controle strijden met elkaar. Het is eigenlijk een combinatie van vrijheid en eisen.’’

Dat sluit mooi aan op zijn onderzoek waaruit blijkt dat hogere eisen leiden tot creatiever gedrag. Nijstad heeft met Bart Verwaeren en Yan Shao vanuit de RUG onderzoek gedaan naar creativiteit op de werkvloer. Niettemin, het lijkt op het eerste oog een vreemde constatering dat eisend gedrag leidt tot creatiever gedrag, want die twee houdingen lijken eerder een combinatie die wrijving losmaakt. De hersenfuncties vertellen dus een ander verhaal.

De lat moet hoog

Nijstad heeft onderzoek gedaan bij 23 noordelijke bedrijven. Via vragenlijsten aan werknemers en managers, van beneden tot boven, is iedereen bevraagd. De lat moet hoog, maakten de deelnemers duidelijk, want het geeft werknemers lol in hun werk en ze worden creatiever, zo is een van de conclusies.

Het onderzoek geeft inzicht hoe er door het management wordt gekeken naar creativiteit en innovatie en vertelt ook hoe de werknemers het ervaren. Liefst 1476 werknemers deden mee, onder wie 25 topmanagers, 39 middenmanagers en 216 lijnmanagers.

Drie hoofdconclusies telt het onderzoek:

  1. De top kijkt vaak door een roze bril naar de verrichtingen op de werkvloer
  2. Eisen leiden tot meer creativiteit
  3. De organisatiecultuur is van invloed op de creativiteit

Met de vuist op tafel

Conclusie twee, met de vuist op tafel creativiteit afdwingen, lijkt op het eerste gezicht vreemd. Nijstad: ,,De eerste gedachte is dat juist het vrijlaten van de werknemers een beter effect heeft op de creatieve geest. Dat is ook waar. Maar een uitdaging heeft hetzelfde effect. Als je mensen vraagt mee te denken dan kun je ze ook aanspreken op hun resultaten. En zeker in een omgeving waar creativiteit aan de orde van de dag is, werkt het.’’

Nijstad heeft in een fabriek gewerkt en met de prikklok kennisgemaakt. ,,Wat leer je van de prikklok: het is belangrijk op tijd te komen. Maar is dat de manier om het beste uit mensen te halen? Wat meer vrijheid is niet hetzelfde als vrijblijvendheid. Je moet blijven meedenken, mensen hebben ook een enorme potentie om mee te denken. Daardoor worden ze gemotiveerder en dat vindt toch iedereen leuk.’’

Een al te eenzijdige benadering van dit thema is niet goed, vindt Nijstad. ,,Ruimte voor werknemers leidt tot initiatief. Maar sturing en eisen zijn ook van belang. Er moet per slot van rekening aan het eind van de rit een product komen.’’

Details niet boven water

De roze bril van de topmanager is ook bijzonder. Nijstad vraagt zich af waar die waarneming op gebaseerd is. ,,Misschien denkt de topmanager dan aan een paar mensen die hij creatief vindt. En het is ook de vraag of hij aan dezelfde soort creativiteit denkt als de lijnmanager.’’ De vragen in het onderzoek waren te algemeen om dit soort details boven water te tillen.

Nijstad zou graag nog eens willen onderzoeken of al dat creatieve werk ook tot waarde in de onderzochte bedrijven leidt. ,,En als het competitiever wordt, zet men dan ideeën ook sneller om in producten?’’ Hij haalt het voorbeeld aan van Play-Doh, modelleerklei voor kinderen. ,,Dat werd vroeger gebruikt om de bruine aanslag van kolenkachels van het behang te halen. Toen de kolenkachels verdwenen, werd een nieuwe toepassing bedacht.’’

bron: Dagblad van het Noorden