U bent hier

Vissen in dezelfde onderwijsvijver

Tekst Jean-Paul Taffijn
17 juli 2017

We vergrijzen met z’n allen. Ook leerkrachten in het primair en voortgezet onderwijs ontkomen daaraan niet. Ze worden ouder en stromen uit. Tegelijkertijd blijft de instroom achter. Zeker nu de economie aantrekt en de werkloosheid op alle fronten daalt, zijn minder mensen geneigd te kiezen voor een loopbaan in het onderwijs.

Dat is een klein maar wordt een groot probleem. In het Westen wordt de noodklok al geluid, in Noord-Nederland nadert dat moment met rasse schreden. De tekorten in het basisonderwijs lopen de komende jaren razendsnel op. Maar ook bepaalde vakken in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs krijgen te kampen met onderbezetting van docenten. Help! Wat te doen?

Scholen beklimmen zoveel mogelijk podia om aan goede mensen te komen. Ze moeten wel. De ouderwetse advertentie in de krant wordt opvallend veel gebruikt. Maar er gebeurt veel meer. Jobboards, gespecialiseerde websites, social media. Hoe meer, hoe beter.

Steeds meer studenten worden alvast voor de groep gezet – al dan niet gelokt met bonussen – zij-instromers worden welkom geheten, ook als ze nog niet alle juiste papieren hebben. En de laatste jaren enorm in opkomst: uitzendbureaus en detacheerders die zich ook, vooral, of uitsluitend bezighouden met het plaatsen van onderwijspersoneel.

OUDERS VOOR DE KLAS

Stefan Tjepkema doet dat namens Flexibility Onderwijs Noord. Hij ziet dat vooral op vmbo-scholen het lerarentekort steeds problematischer wordt. ,,In principe zijn er voor havo en vwo, en ook in het basisonderwijs nog mensen genoeg. In het Noorden welteverstaan. Ik bedien ook Noord-Holland, en daar is het al anders. Daar is het vrij gewoon dat vaders en moeders van leerlingen voor de klas staan als er te veel gaten vallen.’’

Zover is het hier nog niet, al zijn de vooruitzichten niet goed. ,,Het wordt erger, zeker in de exacte vakken en vreemde talen.’’ En dus kloppen scholen in toenemende mate aan bij Flexibility Onderwijs of een van de andere commerciële partijen die zich op onderwijspersoneel richten. ,,Dat doen ze meestal pas als laatste redmiddel. Als ze zelf echt niemand kunnen vinden die geschikt is.’’

De laatste stap ondesrtreept het bestaansrecht van organisaties als Metafoor Onderwijs, Devocare, Klassekrachten, Meesterbaan, Nivvo, Excellent Flex, Dozend, AdHoc Docent, Roler, de Teach-In Group, Maandag en meer. Plus nog de grote uitzendorganisaties waarvan er vele speciale onderwijstakken hebben. Ze vissen allemaal uit min of meer dezelfde vijver. De één bereidt aanstaande docenten extra voor, de ander richt zich op het omscholen van zij-instromers, allemaal zoeken ze de juiste mensen voor de juiste plekken.

,,Wat volgens mij wel een verschil is met organisaties die niet in onderwijs gespecialiseerd zijn’’, zegt Tjepkema, ,,is de mate van affiniteit. Ik heb zelf zestien jaar voor de klas gestaan. Dan weet je beter welk type je precies zoekt. Ik ben constant in gesprek met scholen over waar wat nodig is.’’

Voor de aanstaande docenten is dit allemaal prachtig nieuws. Zij hebben – mits ze een vak hebben gekozen waarin tekorten ontstaan – de werkgevers voor het uitkiezen. Dus is er in toenemende mate ruimte om de juiste afwegingen te maken. Het moet klikken met de school, met de collega’s, met de onderwijsvorm.

Zeker in het primair onderwijs krijgen meesters en juffen de kans om te vergelijken. Tijdens stages krijgen ze al verschillende scholen te zien. En het verdient ook aanbeveling om zelf langs scholen te gaan. Om te kijken, te proeven, met de leerkrachten te spreken.

Ook in het voortgezet onderwijs gelden die aanbevelingen. En meer dan in het primair onderwijs is daar ruimte – zij het zeer beperkt – om over de arbeidsvoorwaarden te onderhandelen. Maar docent, dat word je uit overtuiging, uit passie. Niet om rijk te worden.

Dat merken ze aan de pabo’s in Noord-Nederland ook. Bij de Stenden Hogeschool, met pabo-opleidingen in Emmen, Meppel, Leeuwarden, Groningen en Assen, stijgt het aantal aanmeldingen. ,,Dat heeft ongetwijfeld óók te maken met het goede arbeidsmarktperspectief’’, zegt teamleider Louwien Eising van de pabo in Emmen.

,,Ja, het komt voor dat scholen ons bellen met de vraag of we nog geschikte studenten paraat hebben. Ons standaard antwoord is: ze moeten eerst hun diploma halen. Maar we kijken natuurlijk wel even wie bijna klaar is. Uiteindelijk is de keuze uiteraard aan de student zelf.’’

welk type?

Goede keuzes. Daar gaat het om. ,,Wij helpen de studenten al vanaf het eerste jaar met het maken van de juiste keuzes. Welk type leider ze willen worden, aan welk type school ze willen werken, of ze zich willen specialiseren in de onder- of juist de bovenbouw, in vakken als wetenschap en techniek, of juist taal en cultuur.’’

Dat helpt allemaal om als afgestudeerde een duidelijk profiel te hebben. ,,Zo laten ze zien: dit ben ik, hier sta ik voor, dit heb ik te bieden.’’ De keuze voor de eindstage speelt in die ontwikkeling een voorname rol. ,,Die keuze moet heel bewust zijn, om te zien of dat type school echt bij je past. Afgezien daarvan staan onze studenten dan zelfstandig voor de klas en moeten ze gewoon een sollicitatiebrief schrijven en een gesprek voeren. Dat is echt voorbereiden op de arbeidsmarkt.’’

Niet zelden komt het voor dat een eindstage overloopt in een aanstelling. Maar lang niet altijd. Om dan een juiste keuze te kunnen maken, heeft Stenden sinds twee jaar de zogeheten Besturenmarkt. Dat begon ooit omdat schoolbesturen, gemeentes en stichtingen wilden kennismaken met de pabo-studenten.

Inmiddels werkt het net zo goed andersom. De scholen stellen zich voor aan de studenten. ,,Begon als experiment, maar het is een groot succes. Wij vinden het van belang dat studenten zulk marktonderzoek doen voordat ze ‘ja’ zeggen tegen een school.’’

Meer nieuws

De werkloosheid is in oktober gedaald naar 4,5 procent van de Nederlandse beroepsbevolking, van 4,7 procent in september. Dat blijkt uit...
Weet jij wanneer je het productiefst bent? Voor de meeste fulltime ondernemers is de dinsdag de meest productieve dag. De maandag wordt...
Werknemers in de provincies Drenthe, Friesland, Overijssel en Gelderland hebben veel minder last van burn-outklachten dan hun collega’s in...
De circa 400.000 werknemers in de horeca kunnen de komende twee jaar uitkijken naar een loonsverhoging in stappen van in totaal 4,6 procent...
Een op de zes werknemers in Nederland had vorig jaar te maken met ongewenst gedrag door leidinggevenden of collega's. Zelfs bijna een kwart...